جريانات جامعه نياز مبرم بدان بود ، با تأخير مواجه مىگشت ! مانند جريان افك « 1 » و جز آن . در پاره‌اى موارد نيز سخن وحى خلاف آن مشى معهود و رحمت بيش از حدّ او اظهار مىشد . ناتوانى از كتمان وحى وَ لا تَكُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً . وَ اسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً . وَ لا تُجادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتانُونَ أَنْفُسَهُمْ . . . « 2 » . . . از كسانى نباش كه از خائنان حمايت كنى . و از خداوند آمرزش بخواه كه خداوند آمرزندهء مهربان است . و از كسانى كه به خود خيانت كردند دفاع مكن . . . ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيا وَ اللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ . « 3 » عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْكاذِبِينَ « 4 » ، [ اى رسول ما ] خدا تو را ببخشد . چرا [ از سر مهر ] پيش از آن كه دروغگو از راستگو بر تو معلوم شود ، به آنها اجازه دادى ؟ انسان در اظهار مقاصد درونى و قلبى خويش آزاد است . گاه بنا بر مصالح و ملاحظاتى برخى از خواسته‌هاى درونى خود را كتمان مىكند ، اما اگر پيام از آن ديگرى باشد و وظيفهء انسان ابلاغ تمامى آن پيام به ديگران بود ، در اين صورت او نمىتواند آن را پنهان نگه دارد . وَ تُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ . . . « 5 » پيامبر در رابطه با وحى پيرو محض است هر چه دريافت مىكند همان را به

--> ( 1 ) بحار الانوار ، 18 / 197 ، ر . ك : سورهء نور ، آيهء 11 به بعد و تفاسير ذيل آيه . ( 2 ) نساء / 105 - 107 . ( 3 ) انفال / 67 . ( 4 ) توبه / 43 . ( 5 ) احزاب / 37 .